Museum Stichting Winterswijkse Synagoge

Het unieke synagoge complex in Winterswijk
Gelderland was eens, afgezien van Noord-Holland met Amsterdam, de provincie met het grootste aantal synagogen. Daarvan hebben er thans nog maar twee een religieuze functie: in Arnhem en Winterswijk.
Synagoge stamt uit het Grieks en betekent letterlijk ‘vergadering’. In ruimere zin betekent het ‘huis van samenkomst voor de kehilla’, de joodse gemeenschap. In het jiddisch wordt de synagoge meestal ‘sjoel’ genoemd, afgeleid van het Duitse woord ‘Schule’, in het Nederlands ‘school’. Het leren of ‘lernen’ is in het joodse geloof heel belangrijk.
In Winterswijk woont nu nog maar een handvol joden, maar het is nog steeds gelukt om deze synagoge in stand te houden.

De gemeenschap
De geschiedenis van de joodse kehilla in Winterswijk reikt terug tot diep in de zeventiende eeuw, wanneer de eerste joden zich hier vestigen. In de Franse tijd, rond 1800, bestaat de gemeenschap uit vijftig mensen. Die moeten zich tot 1847 behelpen met huis-synagogen. In dat jaar wordt aan wat nu de Jonenstraat is, de eerste synagoge gebouwd. De eerste steen is van de huidige sjoel in 1888 ingemetseld, de synagoge is in 1889 in gebruik genomen.

Monument
De synagoge vormt het hart van het historische complex aan de Spoorstraat. Pal ernaast ligt een schooltje met twee lokalen, en de woning van de gazzan, de voorganger en leraar van de kehilla. Achter de synagoge ligt het mikwe, het rituele badhuis. Naast de woning ligt de oude begraafplaats, waar tussen het gras zijn nog enkele oude grafstenen te vinden zijn. Het gehele complex wordt beschermd met de status van rijksmonument. Het geheel heeft niet alleen lokale betekenis, maar ook voor de provincie Gelderland en heel Nederland.
Rondleidingen
• In juni, juli, augustus en september wordt er elke dinsdag-avond een rondleiding verzorgd. Die begint om 19 uur en duurt ongeveer anderhalf uur.                                                                                  Duitstalige rondleidingen zijn in de maanden juni, juli augustus en september iedere donderdagavond en beginnen op 19.00 uur.
• Volwassenen betalen €5, kinderen van 10 tot en met 16 jaar €3.
• Op aanvraag zijn rondleidingen op andere tijd-stippen mogelijk voor groepen vanaf acht personen. De groepsprijs is €30 en €4 per persoon.
• Op zaterdag (sjabbat) en joodse feestdagen zijn er geen rondleidingen.
• Alle mannelijke bezoekers moeten in de sjoel hoofdbedekking dragen. Er zijn keppeltjes aanwezig, een zelf meegebracht hoofddeksel (bijvoorbeeld een pet) is toegestaan.
• Alle bezoekers dienen decent gekleed te zijn.